دیگر نمی‌توان فساد را امری فردی به حساب آورد

به گزارش خبرنگار صریرنیوز در تبریز، موضوع فساد سازمان یافته در ادارات و نهادهای مختلف به خصوص در مجموعه شهرداری و شوراها از جمله موضوعات داغ فضای رسانه ای و محافل سیاسی کشور طی سالهای گذشته بوده است و با توجه به نزدیک شدن به موعد انتخابات ریاست جمهوری و شوراها، این موضوع با ضرباهنگ بیشتری در محافل مختلف پیگیری می شود.

در این زمینه مصاحبه ای کوتاه با علی راستی… در ارتباط با فساد سازمان یافته داشته ایم که در آن به موضوعاتی همچون «زمینه های اجتماعی فساد اداری و اقتصادی»، «نقش واحد‌های نظارتی و لزوم تفکیک حوزه قدرت و ثروت» و همچنین «راهکار مبارزه با فساد و ضرورت مشارکت مردم، رسانه ها و نیروهای متخصص در این زمینه» پرداخته شده است. متن کامل مصاحبه صورت گرفته در ادامه آورده شده است.

۱. با توجه به اینکه موضوع مصاحبه حول محور «فساد سازمان یافته» می باشد، تفسیری که شما از این عبارت دارید چیست و اینکه آیا فساد امری فردی است یا ساختاری؟

مساله فساد یکی از قدیمی ترین مشکلات اجتماعی است که همچون عمده معضلات جوامع انسانی ریشه در تاریخ دارد. با این حال پرداخت به این موضوع و تلاش برای مقابله با آن مربوط به تاریخ معاصر و عصر دولتداری مدرن و مدیریت عمومی است.
جامع ترین تفسیری که بتوان در ارتباط با این معضل کلان اداری ارائه داد این است که فساد در زنجیره‌ای تخریبی مانند سرطان رشد کرده، به تدریج تبدیل به هنجار می‌شود و رفته رفته یک امر فرهنگی به حساب می‌آید. وقتی کار به این مرحله رسید، دیگر نمی‌توان فساد را امری فردی به حساب آورد.

در این حالت فساد به یک امر ساختاری تبدیل می شود. به همین دلیل دیگر نمی توان فقط با جابجایی اشخاص، ساختارها را اصلاح کرد. چون دیگر فساد از اشخاص تغذیه نمی‌کند، بلکه از ساختارها تغذیه می کند و از ساختارها جان می‌گیرد. فساد عمدتا در ساختار اداری و اقتصادی در قالب اختلاس و ارتشاء و … قابل مشاهده است که اصل تخصیص مناسب منابع را فلج مرده و اولویت اساسی در طرح های اقتصادی را به دست فراموشی می سپارد، و فعالیت هایی اولویت می یابند که با منافع نامشروع باندهای فاسد سازگاری داشته باشد.

۲. بروز فساد در ساختارهای اداری و اقتصادی شهر و کشور زمینه های اجتماعی خاصی می طلبد، به نظر شما فساد در ساختار ادارات و نهادها از کدام زمینه های اجتماعی سرچشمه می گیرند؟

به نظر می رسد وقوع ‌فساد اقتصادی و اداری با سه مؤلفه عدم پایبندی اخلاقی و دینی، نظام خویشاوندپروری‌ اداری و میزان قبح فساد در جامعه در پیوند است. با توجه به مؤلفه های ارائه شده می‌توان گفت عدم پایبندی دینی و اخلاقی در افراد زمانی که با عدم وجدان کاری و اخلاق حرفه‌ای، وجود نظام خویشاوندپروری اداری و عدم قبح فساد از طریق تبدیل آن به یک ارزش در جامعه‌‌ همراه می شود زمینه برای رشد انواع فساد اداری و اقتصادی فراهم می گردد.

۳. به نظر شما چرا واحدهای نظارتی داخل مجموعه مدیریت شهری و یا نهادهای نظارتی خارج از مجموعه قادر نیستند فساد را بطور کامل مهار کنند؟

فسادزدایى با تفکیک حوزه قدرت از حوزه ثروت امکانپذیر است. به عبارت دقیق‌تر می‌توان گفت که مسابقه در ساختار مدیریت شهری و یا نظارت بر عملکرد مدیران در قالب شوراهای شهری بیشتر از آنکه بر گره گشایی از مشکلات مردم متمرکز باشد، مسابقه برای خلق باند قدرت و ثروت است. مزیت این توصیف ساده آن است که از دل این توصیف می‌توان مفهوم و چیستی مبارزه با فساد را استخراج کرد که باید در دو سطح پیگیری شود: ۱. توقف مسابقه برای توزیع شبکه رانتی ۲. تغییر در نگرش به همزادی ثروت و قدرت.

تفکیک حوزه قدرت از حوزه ثروت در ممالک توسعه یافته یک اصل اساسى براى جلوگیرى از بروز انواع فسادهاست. به همین دلیل، معمولا خود فعالان اقتصادى از ورود به حوزه سیاست خوددارى مى کنند تا از ایجاد شبهه سوءاستفاده از قدرت سیاسى براى منافع شخصى خود جلوگیرى کنند. اما در کشور ما و علی الخصوص در حوزه مدیریت شهری بی تردید توزیع رانت قدرت و ثروت باعث شکل‌گیری منافع عظیمی در امور شهری شده است که صاحبان این منافع قطعا مخالف عبور از این وضعیت هستند.

۴. نظر شما برای مبارزه با فساد در مجموعه مدیریت شهری چیست؟ آیا به مشارکت مردم، رسانه ها و افکار عمومی در برخورد با فساد اداری و مدیریت شهری باور دارید؟

اساسا مبارزه با فساد باید به صورت فراگیر و همه جانبه و با مشارکت همه اقشار جامعه صورت پذیرد. همانطور که در ابتدای بحث از فساد اداری و اقتصادی در کشور و علی الخصوص مدیریت شهری به عنوان امری سازمان یافته یاد شد، رویارویی با آن نیز باید به صورت سازمان یافته صورت پذیرد.

برای تحقق این امر نیز باید تقابل با فساد را در سه سطح سازمان دهی کرد. سطح یک تبدیل امر مبارزه با فساد به یک مطالبه عمومی در میان مردم است. همه اقشار جامعه باید با تمام توان خواهان مقابله با عاملین فساد در حوزه مدیریتی و اقتصادی بوده و مصرانه پیگیر آن باشند. سطح دو، حوزه روشنگری و افشای عاملین فساد در مجموعه ساختار شهری است که در این میان بیشترین نقش بر عهده اصحاب رسانه و صاحبان قلم است. و سطح سه، حضور نیروهای پخته، دلسوز و پاکدست در ساختار مدیریتی است. تا هم مانع حضور عوامل فسادزا در ساختار اجرایی شده و هم تصمیمات مناسب برای تسریع روند ترمیم مدیریت شهری اتخاذ کرد. به عبارت ساده تر برای درگیر شدن با اندامواره ای به نام فساد باید با اندامواره ای از جنس مردم وارد کارزار شد.

۵. به عنوان آخرین سوال؛ نظر شما در ارتباط با حملات احتمالی رسانه ای به کسانی که مصمم به مبارزه با فساد ساختاری هستند چیست؟

این اقدامات بیشتر از آنکه تلاشی برای بیان حقیقت باشد، فرافکنی افکار عمومی و هوچی گری شبه رسانه ای خواهد بود. خوب واقعیت امر این است که، کسی که وارد کارزار تقابل با فساد می شود باید پیه این حملات، اتهامات و شارلاتانیسم شبه رسانه ای را به تن بمالد. فراموش نکنید حملات این چنینی قطب نمای تشخیص راستی از ناراستی و شفافیت از غیرشفاف بودن است.

به قول شهید همت: “هر موقع در میدان جنگ مسیر خود را گم کردید، دقت کنید توپخانه دشمن کدام نقطه را می کوبد آن نقطه دقیقا جبهه خودی است.” اصحاب رسانه و کسانی که اندکی آشنایی با فضای رسانه و الفبای رسانه دارند، به این امر واقف هستند که هر چند حملات احتمالی یاد شده با برندهای متفاوت صورت می پذیرند، بالاخره سویه های همسانی دارند که اولا نشان از سرچشمه واحد دارد ثانیا برای پنهانکاری اقدامات مشخصی صورت می گیرد که محل تلاقی قدرت و ثروت است.