سایه بلند ترافیک بر کوتاهی عمر انسان!

مرتضی شفیعی – صریرنیوز:  این روزها ترافیک در شهرهای بزرگ از جمله تبریز، مردم را در گرهی از آهن، دود و عجله اسیر خود کرده است. خیابان‌ها به جای مسیر عبور، به صحنه انتظار بدل شده‌اند و ترافیک، آرام اما مداوم، زمان، انرژی و کیفیت زندگی شهروندان را می‌فرساید. این معضل مزمن دیگر تنها یک مشکل حمل‌ونقل شهری نیست؛ ترافیک امروز به نشانه‌ای از ناهماهنگی در مدیریت، زیرساخت و الگوی رفت‌وآمد بدل شده است. در چنین شرایطی، یافتن راهکارهایی علمی، پایدار و قابل اجرا، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای آینده شهرهاست.

در مواجهه با این بحران خاموش، تجربه شهرهای موفق جهان نشان می‌دهد که حل معضل ترافیک بیش از آن‌که به گسترش خیابان‌ها وابسته باشد، نیازمند تغییر نگرش در شیوه جابه‌جایی است. تقویت و قابل اعتماد کردن حمل‌ونقل عمومی، از مترو و اتوبوس‌های تندرو گرفته تا ناوگان پاک و هوشمند، می‌تواند بخش قابل توجهی از بار ترددهای روزانه را کاهش دهد. همزمان، ساماندهی ساعات کاری، توسعه خدمات الکترونیک و کاهش سفرهای غیرضروری، راهکارهایی کم‌هزینه اما مؤثر هستند که مستقیماً بر حجم ترافیک اثر می‌گذارند.

از سوی دیگر، مدیریت هوشمند ترافیک با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، حلقه مفقوده بسیاری از شهرهای پرتردد است. استفاده از سامانه‌های هوشمند کنترل چراغ‌ها، اطلاع‌رسانی لحظه‌ای وضعیت معابر، توسعه مسیرهای ایمن برای دوچرخه و پیاده‌روی و اعمال سیاست‌های بازدارنده برای استفاده بی‌رویه از خودروی شخصی، می‌تواند تعادل از‌دست‌رفته خیابان‌ها را بازگرداند. ترافیک، مسئله‌ای یک‌شبه ایجاد نشده و بی‌تردید یک‌شبه نیز حل نخواهد شد؛ اما با تصمیم‌های درست، اجرای مستمر و مشارکت شهروندان، می‌توان مسیر عبور از این بن‌بست فرساینده را هموار کرد.

ابتکار عمل تشکل‌های صنفی رسانه‌ای در برگزاری نشست بررسی چالش‌ها، موانع و راهکارهای حل معضل ترافیک کلانشهر تبریز با حضور متولیان این عرصه؛ گامی ارزشمند در پاسخگو کردن نهادهایی بوده که مسؤولیت مستقیم در این عرصه دارند. نشستی که بیش از سه ساعت به طول کشید و با توضیحات نمایندگان استانداری، شهرداری تبریز و پلیس راهور پیگیری شد، اما در نهایت آنچه که بیش از چیزی ذهن خبرنگاران را مشغول کرد؛ این سؤال بود که آیا مردم مسؤول حل معضل ترافیک هستند یا نهادهای حاکمیتی؟!

ترافیک و مثلث «انسان، خودرو و جاده»

بابک رضی منش، مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی و حمل و نقل و ترافیک استانداری آذربایجان شرقی در این نشست رسانه‌ای؛ از تدوین جامع حمل و نقل تبریز و حومه خبر داد و با اشاره به این‌که معضل ترافیک صرفا موضوعی مربوط به حاکمیت نیست و مردم نیز دخیل در وقوع آن هستند، اظهار داشت: مثلث انسان، خودرو و جاده سه عامل اصلی در بحث ترافیک و حتی تلفات جاده‌ای و معابر شهری هستند که هر یک سهمی در بروز ترافیک و یا تسهیل در حمل و نقل عمومی جامعه بر عهده دارند.

وی از نقش مهم انسان‌های مسئول در جامعه یاد کرد و گفت: نگاهی به تجربه موفق کشورهای توسعه‌سافته نشان می‌دهد که تمایل و گرایش به استفاده از وسائط حمل و نقل عمومی از جمله اتبوس، مترو و تاکسی بسیار بیشتر از کشورهای در حال توسعه است. هر چند اعتقاد دارم باید زیرساخت های حمل و نقل عمومی باید مطابق نیاز مردم تعریف و پیش‌بینی شود.

مردم تبریز تمایل به استفاده از خودرو شخصی دارند

همچنین محمدرضا روشنی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهردار تبریز که در این نشست حضور یافته بود؛ در سخنانی با ادبیات خاص خود قصد داشت تا اهمیت توسعه حمل و نقل عمومی و ضرورت ترویج فرهنگ استفاده از اتبوس و مترو را یادآور شد، هر چند در مقاطعی خواستار نقد شلاقی! اهالی رسانه در موضوع ترافیک بود، اما گاه مسؤولیت برخی معضلات ترافیکی را متوجه دیگر نهادهای مسؤول و دخیل نیز می‌کرد.

وی با بیان این‌که سال قبل رتبه دوم از نظر شدت ترافیک در کشور داشتیم، اما امسال به دلیل کسب رتبه نخست در بهبود وضعیت شاخص‌ها توانستیم؛ به رتبه سوم از نظر شدت ترافیک میان کلانشهرها برسیم، اظهار داشت: حل معضل ترافیک نیازمند هماهنگی تمام نهادهای متولی و همراهی مردم است. مردم تبریز در مقایسه با دیگر کلانشهرها تمایل بیشتری به استفاده از خودرو شخصی دارند، با این توضیح که تعداد خودرو نسبت به جمعیت، در مقایسه با سالیان گذشته، ۳۰ برابر شده است.

بیلبوردهای تبلیغاتی؛ ترافیک‌زا هستند

روشنی ایمنی و روانی ترافیک را دو چالش مهم تبریز دانست و با اشاره به نصب تعداد انبوهی از بیلبورد و تلویزیون شهری در تبریز گفت: جانمایی تعدادی از این تابلوهای تبلیغاتی غلط بوده و گاهی جلوی دوربین ها، تابلوها و علائم ترافیکی را گرفته اند. اصولا این تعداد انبوه از تابلوهای تبلیغاتی برای تبریز از نظر ترافیکی قابل قبول نیست، اصولا معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تبریز در جریان چگونگی صدور مجوز برای این تعداد تابلو و تلویزیون شهری نبوده است!

وی با بیان این‌که حدود یک میلیون خودرو در شهر تبریز تردد دارد، گفت: به دلیل بی نظمی و ترافیک شهری؛ سالانه در کشور ۲۰ هزار نفر در سراسر کشور و ۱۳۶ نفر در تبریز جان خود را از دست می دهند، سال قبل جزو شهرهای بحرانی بوده ایم که دلیل اصلی آن بی توجهی مردم به مسائل ایمنی است.

معاون حمل و نقل و ترافیک شهردار تبریز در اظهار نظری جالب با بیان این‌که «روان تر شدن ترافیک منجر به افزایش تلفات می شود!» گفت: معمولا در کشورهای مختلف برای کنترل ترافیک؛ ساز و کارها را بر اساس دو مکانیزم خودرومحور و یا انسان‌محور طرح‌ریزی می کنند، که البته سیستم خودرومحور بسیار پرهزینه بوده و آثار زیانباری به دنبال دارد.

مردم از دوربین‌های ترافیکی نفرت دارند

روشنی با بیان این‌که از نظر تعداد دوربین‌های نصب شده ترافیکی در شهر تبریز رتبه اول کشور حتی بالاتر از تهران هستیم، اظهار داشت: واقعیت این است که مردم از دوربین های ترافیکی نفرت دارند؛ خواسته اصلی مردم تعریض جاده ها،  احداث روگذر و زیرگذر برای تسهیل رفت و آمد خودروهاست، از این رو به شهرداری به دنبال اجرای پروژه های مختلف عمرانی از جمله مسیرگشایی های مختلف است.

خرید اتوبوس‌های جدید، مسکنی مقطعی، اما مفید

وی از خرید اتوبوس های جدید بی‌آرتی برای نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی شهر تبریز خبر داد و گفت: قرارداد خرید ۴۷۸ اتوبوس بسته شده که ارزش هر کدام ۱۵ میلیارد تومان بوده است، از این تعداد ۲۵ اتوبوس برقی می باشد که در کنار نوسازی ناوگان تاکسی‌رانی می تواند در تسهیل رفت و آمد عمومی مردم نقش بسزایی ایفا کند، هر چند می دانیم که خرید اتوبوس‌های جدید، مسکنی مقطعی بوده و باید فرهنگ استفاده از حمل و نقل عمومی رایج شود.

۵۶ درصد سفرهای شهری با خودروی شخصی است

سرهنگ جهانگیر جهانگیری، رئیس پلیس راهور شهرستان تبریز نیز در این نشست که نسبت به دیگر متولیان امر؛ کم‌صحبت بود، برعکس دیگر صاحب‌نظران مردم را بسیار همراه در موضوع حل ترافیک شهری دانست و اظهار داشت: مردم ناگزیر به استفاده از خودروی شخصی علیرغم میل باطنی خود هستند، چراکه زیرساخت های مناسبی برای حمل و نقل عمومی در تبریز تعریف نشده است.

وی تعداد بالای خودروهای فرسوده در شهر را یکی دیگر از عاملان اصلی بروز ترافیک و آلودگی هوا عنوان کرد و افزود: طبق بررسی‌های بعمل آمده؛ ۵۶ درصد سفرهای شهری با خودروی شخصی است که این مسأله ریشه‌های مختلفی می تواند داشته باشد. تراکم جمعیت در برخی نقاط شهر بسیار بالا و در برخی نواحی کم است؛ از این رو باید به سمت جابجایی انسان برویم.

جهانگیری در ادامه با بیان این‌که شهرسازی و سیاستگذاری‌های صورت گرفته و یا صدور مجوزها گاه مطابق با مصوبات شورای ترافیک نیست، خاطرنشان کرد: تابلوهای تبلیغاتی، بیلبوردهای غول‌پیکر و تلویزیون های شهری خود معضلی برای ترافیک شهری شده اند، سؤال ما این است؛ آیا مجوزی که برای این تابلوها صادر شده، در شورای ترافیک بررسی شده است؟

رئیس پلیس راهور شهرستان تبریز در پایان با تأکید دوباره بر این‌که مردم برای حل معضل ترافیک با ماموران راهنمایی و رانندگی همکاری دارند، افزود: اعتقاد دارم عدم هماهنگی نهادهای متولی ترافیک شهر تبریز خود یکی از مهم‌ترین عوامل برو معضلات ترافیکی است.

در پایان باید گفت ترافیک امروزه دیگر صرفاً یک معضل نیست، بلکه به مسئله‌ای ساختاری تبدیل شده که کیفیت زندگی شهروندان را به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. اتلاف وقت، فرسودگی روانی، آلودگی هوا و کاهش بهره‌وری تنها بخشی از پیامدهای آن است؛ پیامدهایی که هر روز تکرار می‌شوند و به مرور عادی جلوه داده می‌شوند. این عادی‌سازی خطرناک‌ترین بخش ماجراست، چرا که حساسیت عمومی نسبت به یک بحران واقعی را کاهش می‌دهد.

حل مشکل ترافیک نیازمند نگاهی فراتر از اقدامات مقطعی و کوتاه‌مدت است؛ نگاهی که هم مسئولان و هم شهروندان را در بر بگیرد. توسعه حمل‌ونقل عمومی، مدیریت هوشمند شهری و تغییر الگوهای رفتاری می‌تواند مسیر خروج از این بن‌بست را هموار کند. ترافیک آیینه‌ای از نحوه مدیریت شهرهاست و تا زمانی که این آیینه ترک‌خورده باقی بماند، زندگی شهری نیز با اختلال همراه خواهد بود.