یلدا؛ جلوه ماندگار نور در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی

سعید ایریلوزادیان – صریرنیوز: در سپهر فرهنگی ایران، شب یلدا نه صرفاً یک آیین موسمی، بلکه نمادی ژرف از پایداری، امید و تولد دوباره نور است؛ شبی که در آن، تاریخ و ایمان ایرانی در کنار یکدیگر بازتاب می‌یابند. این شب از کهن‌ترین یادگارهای تمدن ایرانی است و در گذر زمان، با ورود فرهنگ اسلامی و آموزه‌های علوی، چنان درهم تنیده شد که امروزه یلدا را می‌توان جلوه‌ای از وحدت سنت با معنویت تشیع دانست.

در باور ایرانیان باستان، یلدا هنگام زایش خورشید و پیروزی روشنایی بر تاریکی بود، اما در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی، این مفهوم به مرتبه‌ای معنوی‌تر ارتقا یافت؛ جایی که نور نه‌تنها عنصری طبیعی، بلکه رمزِ هدایت، ایمان و حقیقت الهی شد. در نگرش شیعی، «نور» یادآور کلام پیامبر اکرم(ص) است که فرمود:

«أنا و علیٌّ من نورٍ واحد.»

از این منظر، شب یلدا تنها یادآور طلوع خورشید طبیعت نیست، بلکه نماد ظهور نور ولایت و هدایت الهی در دل تاریکی‌هاست.

در محافل خانوادگی یلدایی، ایرانیان با گردهم‌آیی، احترام به بزرگان، خواندن شعر و دعا، و نیک‌اندیشی نسبت به فردای روشن، ارزش‌هایی را زنده نگه می‌دارند که در آموزه‌های اهل‌بیت(ع) لطیف و بنیادین‌اند: صله‌رحم، محبت، سخاوت و شادکامی در چارچوب اخلاق. این سنت دیرپا، به‌تدریج از حوزه اسطوره گذر کرده و در پرتو معنویت تشیع، به آیینی برای تقویت وحدت خانوادگی، تقدیر از زمان و تأمل در ارزش نور و امید الهی تبدیل شده است.

در نگاه تمدنی، یلدا یادآور صبر در شب‌های طولانی زندگی و انتظار برای طلوع فروزان حقیقت است؛ همان نوری که در فرهنگ شیعی، در چهره‌ی منجی موعود متجلی می‌شود. از همین رو، بسیاری از اندیشمندان معاصر، یلدا را نماد انتظار و امید مومنانه می‌دانند — انتظار برای دمیدن خورشید ولایت در پایان تاریکی‌ها.

بدین‌سان، یلدا در ایران اسلامی نه فقط یادگار یک شب طولانی، بلکه آیینی برای پایداری ایمان، پیوند دل‌ها و بازتاب زیبایی نور الهی در جان انسان ایرانی است؛ فرهنگی که از اسطوره برخاسته و در پرتو قرآن و اهل‌بیت، معنا یافته است.