آتشی که به جان پهلوی افتاد!

صریرنیوز – مرتضی شفیعی: قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ مردم تبریز علیه رژیم پهلوی، فارغ از بزنگاه تاریخی‌اش، نمود برجسته‌ای از آگاهی جمعی و نظام‌مند آذربایجانی‌ها در برابر هژمونی سلطنت استبدادی شاه محسوب می‌شود. در دل این جنبش، نه تنها اعتراض به ظلم سیاسی و اجتماعی رژیم پهلوی نهفته بود، بلکه ایستادگی مردم در برابر سیستم سلطه‌گرایانه و بی‌عدالتی ساختاری به‌طور برجسته‌ای تجلی یافت. این قیام فراتر از یک اعتراض مقطعی، به یک نقطه‌عطفی در تاریخ معاصر کشور بدل شد.

آنچه قیام تبریز را از دیگر اعتراضات مردم ایران در سایر نقاط کشور متمایز ساخت، وحدت بی‌نظیر مردمی و انسجام گفتمانی است که در دل آن جریانات فکری متفاوت در هم آمیخته بودند. مردم تبریز با سلاح‌ اراده و حقیقت‌طلبی به عرصه مبارزه قدم نهادند. این مبارزه، جستجوی یک وضعیت سیاسی به مراتب فراتر از آنچه که رژیم شاه می‌توانست تصور کند، بود. از این منظر، قیام تبریز تنها یک جنبش اعتراضی نبود، بلکه یک اعلامیه فلسفی و اخلاقی ملت ایران در برابر استبداد سخن می‌گفت.

قیام تبریز، به ویژه از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، لحظه‌ای است که شکاف عمیق میان مردم و نهادهای حاکمیت به وضوح نمایان کرد. در این بستر، نارضایتی عمومی به نقطه‌ای رسید که دیگر قادر به بازگشت به وضعیت پیشین نبود. همبستگی مردم در مواجهه با سرکوب‌های نظامی، معنادارتر از هر گونه تئوری اجتماعی بود؛ آنچه در خیابان‌های تبریز تبلور یافت، ریشه در بحران‌های بنیادین جامعه ایرانی داشت که در آن، شکاف‌های طبقاتی، فساد نظام سیاسی و عدم مشروعیت دولت به بالاترین حد خود رسیده بود.

قیام ۲۹ بهمن در واقع تجلی یک بازنگری استراتژیک در اندیشه جمعی مردم ایران بود. این قیام، در پرتو مفاهیمی چون آزادی، کرامت انسانی و استقلال ملی، فضای ذهنی و اجتماعی جامعه ایرانی را از قید سلطه و استبداد رهایی بخشید. در این زمینه، می‌توان آن را یک نوع «دفاع از هویت» دانست که نه تنها در پاسخ به سرکوب‌های سیاسی، بلکه به‌عنوان یک جستجوی بنیادین برای تحقق خودآگاهی اجتماعی و فردی عمل می‌کرد.

این قیام به‌عنوان یک فراخوان به هویت ملی و فرهنگی ایران هیچ‌گاه از یادها نمی‌رود. خروش مردم در برابر قدرت استبدادی، آن‌چنان که در تحلیل‌های فکری و اجتماعی مدرن نیز بازتاب یافته است، نه تنها یک انفجار لحظه‌ای از عصیان، بلکه نمادی از جستجوی معنا و رهایی است که در سطوح مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نمود یافته بود.