پشت‌پرده ابتذال پهلوی

صریرنیوز – سعید ایریلوزادیان: پاسخ را نه منتقدان امروز، بلکه خودِ بازیگران زنِ همان دوره داده‌اند؛ اعترافاتی که در مطبوعات رسمی رژیم پهلوی منتشر شده و امروز به‌مثابه سند، سینمای فارسی را رسوا می‌کند.

سینمای موسوم به «فارسی» در دهه‌های پایانی پهلوی، زن را نه به‌عنوان انسان، هنرمند یا صاحب هویت، بلکه به‌عنوان ابزار فروش و تحریک می‌دید. نگاهی که آن‌قدر عریان و بی‌پرده بود که حتی صدای زنانِ درون این سینما هم درآمد.

ژاله سام، بازیگر زن سینمای پیش از انقلاب، در گفت‌وگویی با روزنامه کیهان در تاریخ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۲پرده از واقعیت برمی‌دارد و می‌گوید:  «سینماگر، زن را به عنوان وسیله تلقی می‌کند و زن نمی‌تواند در سینما از وسیله جنسی بودن به دور باشد.»

این جمله، یک تحلیل بیرونی نیست؛ اقرار از دل همان سیستم فاسد است. سینمایی که زن در آن، پیش از آن‌که بازیگر باشد، «کالا» بود.

چند ماه پیش‌تر، هاله، دیگر بازیگر زن آن دوره، در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۵۱در روزنامه کیهان صریح‌تر سخن گفت:  «کسی به زن اهمیت نمی‌دهد و زنان ناگزیرند به پشتوانه مسائل جنسی به سینما بیایند و باقی بمانند.»

این اعتراف، مهر پایانی است بر افسانه «آزادی زن» در سینمای پهلوی. آزادی‌ای که در عمل، چیزی جز اجبار به تن‌دادن به ابتذال نبود.

واقعیت این است که سینمای پهلوی، نه‌تنها مدافع حقوق زن نبود، بلکه یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقیر و استثمار زن به‌شمار می‌رفت. زن اگر می‌خواست دیده شود، باید در چارچوب نگاه شهوت‌زده و مردسالارانه سینماگران حرکت می‌کرد؛ و اگر نمی‌خواست، حذف می‌شد.

امروز، تلاش برای تطهیر آن سینما و ارائه تصویری رمانتیک از «دوران طلایی قبل از انقلاب»، تحریف آشکار تاریخ است. اسناد مطبوعاتی همان دوران، بی‌واسطه و بی‌نیاز از تفسیر، می‌گویند:
زن در سینمای پهلوی، صاحب کرامت نبود؛ ابزار بود.