حضور بانوان در ورزشگاه‌ها؛ بازخوانی یک حق شهروندی

صریرنیوز: عسل مجتهدزاده، وکیل دادگستری / حضور بانوان سرخ پوش تراکتوری در ورزشگاه‌ها، طی سال‌های اخیر به‌تدریج از حاشیه به متن گفت‌وگوهای اجتماعی و حقوقی راه یافته است. این یادداشت می‌کوشد این تحول را نه به‌مثابهٔ یک رویداد احساسی، بلکه در چارچوب حقوق شهروندی و قوانین جاری کشور مورد تأمل قرار دهد و بر این نکته تأکید کند که حقِ حضور، امتیازی اعطایی نیست؛ حقی است که قانون آن را به‌رسمیت می‌شناسد.

امروز در ورزشگاه‌ها، بانوانی حضور دارند که سال‌ها تماشای مسابقات برای آنان تنها از فاصله‌ای دور ممکن بود. اینک اما، در میان هیاهوی سکوها، رنگ قرمز تنها رنگِ پیراهن و پرچم نیست؛ نمادی است از حضوری که روزی دور از دسترس می‌نمود.

به‌عنوان یک حقوقدان معتقدم، آنچه در این صحنه بیش از هر چیز شایستهٔ تأمل است، آن است که حقِ حضور بانوان در عرصه‌های اجتماعی نباید همچون امتیازی اعطایی تلقی شود،  همچون حق رای در انتخابات و حق مشارکت در حمایت از کشور که حق مسلم بانوان است ، به طریق اولی حق حضور در استادیوم ها هم از حقوق بنیادین هر بانویی می باشد  بخشی از حقوق شهروندی که قانون به‌رسمیت می‌شناسد، مورد توجه قرار گیرد. حضور، مشارکت و دیده‌شدن، از لوازم حیات اجتماعی هر شهروند است و نیاز به اثبات مکرر یا کسب اجازهٔ موردی ندارد.

به عبارت دیگر حق حضور بانوان در ورزشگاه‌ها و میادین ورزشی نه قابل بخشش، نه قابل سهمیه‌بندی و نه می تواند مورد معامله گیرد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه اصول نوزدهم و بیستم، بر برابری حقوقی افراد و منع هرگونه تبعیض ناروا تصریح دارد. با این‌حال، چنان‌که در بررسی تطبیقی قوانین و رویه‌ها نیز قابل مشاهده است، گاه میان نص قانون و عمل اجتماعی فاصله می‌افتد. تبعیض، همواره در قالب ممنوعیت‌های آشکار بروز نمی‌کند؛ چه‌بسا در قالب نگاه‌ها، عادت‌ها و قضاوت‌های رایج جامعه تداوم یابد و اثر آن، عمیق‌تر از هر مقررهٔ صریحی باشد.

در سال‌های اخیر، گام‌هایی رو به جلو برای تحقق حقوق شهروندی بانوان در عرصه‌های گوناگون، از جمله حضور در اماکن ورزشی، برداشته شده است. این روندها اگرچه تدریجی‌اند، اما نشان‌دهندهٔ حرکت نهادها و جامعه در جهت وفای به وعده‌های قانونی هستند. آنچه اهمیت دارد، تداوم و نهادینه‌شدن این مسیر است.

با این اوصاف حضور بانوان در ورزشگاه‌ها، تنها یک رویداد اجتماعی نیست؛ بازتابی است از آمادگی جامعه برای پذیرش نقش برابر زن در حیات عمومی. این حضور، همچون آینه‌ای، میزان اهتمام جامعه و نهادها را در تحقق حقوق قانونی نشان می‌دهد. امید آن می‌رود که با استمرار این روندها، حضور بانوان در عرصه‌های عمومی به‌تدریج چنان بدیهی شود که دیگر نیازی به دفاع یا تبیین مکرر آن نباشد و هر شهروند، اعم از زن و مرد، از حقِ برابر حضور در جامعه بهره‌مند باشد.